odkrywaj z nami

Dilofozaur - encyklopedia dinozaurów

Odkrywaj z nami
Redakcja
Dilofozaurem (po łacinie dilophosaurus) jest sporym dinozaurem żyjącym na początku jury na terenach współczesnej Ameryki Północnej. Należy do najwcześniejszych dużych dinozaurów drapieżnych, choć w porównaniu z późniejszymi gigantami jego rozmiary nie są imponujące. Bardzo łatwo go rozpoznać – ma na czaszce dwa charakterystyczne podłużne grzebienie kostne. Porusza się na dwóch mocnych, umięśnionych nogach. Kończyny przednie są krótkie, ale silne, zakończone czterema palcami.

W liczbach

Około 186–181 milionów lat temu – wtedy żył dilofozaur

1940 rok Wtedy Jesse Williams z plemienia Nawaho zauważył w skałach formacji Kayenta w Arizonie szkielet niezidentyfikowanego zwierzęcia. Po różnych zawirowaniach z nazwą i systematyką w 1970 roku Samuel P. Welles w krótkiej notatce w „Journal of Paleontology” zaproponował dla gada nazwę Dilophosaurus wetherilli.

2 metry Tyle miał wzrostu. Taką wysokość osiąga agawa amerykańska, charakterystyczna roślina suchych terenów tego kontynentu.

7 metrów Taką długość osiągał. Był więc taki jak utahraptor, dinozaur żyjący również na terenach współczesnych Stanów Zjednoczonych, ale miliony lat później.

480 kilogramów Tyle mógł ważyć najwięcej. Tyle właśnie waży baktrian, czyli wielbłąd dwugarbny.

44 Tyle lat minęło od odkrycia szczątków dilofozaura do jego opisu. Dopiero bowiem w 1984 roku Welles opublikował opis zwierzęcia, włącznie z rekonstrukcją czaszki i całego szkieletu.

Portret

Jaszczur o dwóch grzebieniach
Łacińska nazwa Dilophosaurus wywodzi się ze starożytnej greki i pochodzi od słów di – dwa, lophos – grzebień i sauros – jaszczur. Wyraz określający gatunek wetherilli nadano dinozaurowi na cześć Johna Wetherilla, kupca z Arizony, który wielokrotnie współpracował z naukowcami prowadzącymi badania na tych terenach.

Do czego te grzebienie?
Naukowcom trudno jednoznacznie uzasadnić obecność pary zaokrąglonych grzebieni, będących przedłużeniem kości łzowych i sięgających aż do linii nozdrzy. Ponieważ były dość delikatnej budowy, trudno przypuszczać, by pełniły rolę uzbrojenia. Mało prawdopodobne jest również, by służyły do regulowania temperatury, podobnie jak współcześnie uszy słonia afrykańskiego. Miały na to zdecydowanie zbyt małą powierzchnię. Zapewne ozdoba ta miała znaczenie w komunikacji pomiędzy dilofozaurami. Być może grzebienie były jaskrawo ubarwione i służyły do imponowania rywalom albo przyszłej partnerce.

Lekki i zwinny
Mimo sporej wielkości dilofozaur miał smukłą budowę i był stosunkowo lekki. Długa szyja zginała się prawie pod kątem prostym, co pozwalało mu utrzymywać głowę w pionie. Długie nogi, wyposażone w ostre pazury, pozwalały mu zapewne szybko biegać.

Daleko czy blisko?
Oczy dilofozaura znajdowały się po bokach głowy, a nie – tak jak na przykład u tyranozaura – z przodu. Dzięki temu dinozaur miał zdecydowanie szersze pole widzenia, nie mógł jednak widzieć w trzech wymiarach. Prawdopodobnie z tego powodu miał kłopoty z oceną odległości.

Krokodyle zęby
Dilofozaur miał charakterystyczne trójkątne zęby. Chociaż dość cienkie, były zakrzywione i niezwykle długie. Jedne z najdłuższych spośród wszystkich teropodów, jeśli wziąć pod uwagę ich proporcje w stosunku do wielkości całego ciała. Zęby ze szczęki górnej były dłuższe niż te z dolnej, co nadawało dinozaurowi nieco krokodyli wygląd.

Zapalony myśliwy czy rybak?
Budowa czaszki i szczęk wskazuje na drapieżny tryb życia dilofozaura. Jednak nie wszyscy paleontolodzy są co do tego zgodni. Część z nich uważa, że połączenie kości przedszczękowych i szczękowych było tak słabe, że podczas walki z dużą ofiarą mogłoby zostać przerwane. Wyciągnęli więc wniosek, że dinozaur ten polował raczej na małe zwierzęta albo żywił się padliną. Inni uważają, że dinozaur żywił się rybami. Wskazywałyby na to między innymi zachodzące na siebie zęby – podobną budowę szczęk miał spinozaur, który prowadził półwodny tryb życia.

Słowniczek:
Kość łzowa – kość znajdująca się w części twarzowej czaszki i budująca środkową ścianę oczodołu. Jej powierzchnia zależy od gatunku.

Nauka na tropie

Tajemnicze grzebienie
W jurze żyły jeszcze dwa inne teropody, które miały coś wspólnego z dilofozaurem – chociaż nie były z nim blisko spokrewnione. Wszystkie trzy miały na głowie niezwykłe grzebienie, co znalazło odzwierciedlenie w nazwach. Zawierają one człon -lofozaur, oznaczający grzebieniastego jaszczura.

Kriolofozaur
Duży drapieżny teropod żyjący we wczesnej jurze na terenach należących dzisiaj do Antarktydy. Był pierwszym dinozaurem odkrytym na tym kontynencie, a zarazem jednym z największych znanych teropodów żyjących w tamtych czasach. Osiągał długość 6,5 metra, ważył ponad 450 kilogramów. Charakterystyczny grzebień, utworzony przez kości łzowe i nosowe, biegł w poprzek czaszki, a nie wzdłuż niej, jak u innych dinozaurów. Nazwa cryolophosaurus pochodzi od greckich słów cryos – zamrożony, lophos – grzebień i sauros – jaszczur. Odnosi się do grzebienia na czaszce oraz mroźnych warunków kontynentu, na którym znaleziono szczątki dinozaura.

Monolofozaur
Nieco mniejszy drapieżnik żyjący w środkowej jurze na terenach należących współcześnie do Azji. Jego szczątki odkryto w Chinach. Osady, w których został znaleziony, zdradzają obecność wody, co może świadczyć o tym, że monolofozaur żył na brzegu jeziora lub oceanu. Mógł osiągnąć 5,7 metra długości i ważyć 700 kilogramów. Był więc cięższy i masywniejszy niż kriolofozaur. Na czaszce miał nieduży podłużnie ułożony grzebień. Łacińska nazwa monolophosaurus oznacza jaszczura o jednym grzebieniu.

Literatura i film

Obalamy mity „Jurassic Park”
Zarówno pisarz Michael Crichton, autor książki „Jurassic Park”, jak i Steven Spielberg, reżyser filmu pod tym samym tytułem, wyposażyli dilofozaura w dodatkowe moce. Z pewnością uatrakcyjniało to przekaz, ale nie miało nic wspólnego z rzeczywistością!

Zabójczy jad
W książce Crichtona dilofozaury nie dość, że są wyposażone w silnie trujący jad, to jeszcze mogą nim pluć na odległość kilkunastu metrów! Filmowy dinozaury również posiadają tę cechę. Nie ma jednak żadnych dowodów na to, że gady te były jadowite. W zębach nie znaleziono śladów kanałów jadowych.

Rozkładany kołnierz
W filmie Spielberga, dość swobodnej ekranizacji książki Crichtona, dilofozaurowi dodano kolorowy rozkładany kołnierz wokół szyi, który wibrował, kiedy gad szykował się do ataku. Przypominał on ten, który ma agama kołnierzasta – jaszczurka żyjąca w Australii i Nowej Gwinei. Oczywiście badania nie potwierdzają istnienia takiego tworu u dilofozaurów. Kołnierz bardzo ograniczałby ruchy szyi i głowy zwierzęcia, co utrudniałoby mu wiele czynności.

Coraz mniejszy
W książce dilofozaur jest co najmniej o połowę mniejszy niż w rzeczywistości. Autor kilka razy wspomina, że dinozaur ma 3 metry. Filmowe dilofozaury są jeszcze mniejszy! – wielkości dużego psa. Prawdopodobnie zmniejszono je, żeby nie myliły się widzom z welociraptorami, które z kolei znacznie powiększono.

Dziwna głowa
Twórcy filmu popełnili również błąd przy rekonstrukcji kształtu głowy dilofozaura. Nie wygląda jak w rzeczywistości, bardziej jak zmniejszona głowa tyranozaura z dodanymi grzebieniami.

A to ciekawe!

Pęknięcie Pangei
Dwieście milionów lat temu na Ziemi istniał jeden wielki kontynent o nazwie Pangea. Na początku jury prawie w samym jej centrum, niemal dokładnie w miejscu, gdzie za miliony lat znajdzie się Waszyngton, pojawiła się rysa. Wkrótce przecięła cały kontynent. Był to zalążek dzisiejszego Oceanu Atlantyckiego! Po pęknięciu Pangei lądy uległy dalszemu podziałowi, tworząc dzisiejsze oblicze Ziemi z siedmioma kontynentami.

Świętokrzyskie dilofozaury
Polska może się pochwalić własnymi tropami dilofozaurów. Odnaleziono je w nieczynnej kopalni iłów pomiędzy Odrowążem a Sołtykowem. Trójpalczaste ślady dilofozaura biegną wprost w kierunku tropów pozostawionych przez stadko młodych zauropodów. Być może jest to zapis prehistorycznego polowania.

Daleki bliski krewny
Do rodziny dilofozaurów należy tylko jeszcze jeden rodzaj dinozaura – drakowenator. Ten najbliższy krewny dilofozaura żył we wczesnej jurze na terenach należących obecnie do Republiki Południowej Afryki. Mierzył około 6,5 metra. Łacińska nazwa Dracovenator powstała od słów draco – smok i venator – drapieżnik i oznacza drapieżnego smoka. Odnosi się do zwyczajów żywieniowych zwierzęcia i lokalizacji znaleziska: holenderskie Drakensberg, czyli Góra Smoka.

I am from Connecticut
W 2017 dilofozaur został ustanowiony dinozaurem stanu Connecticut, oficjalnie jest nim od tego roku. Wybrano właśnie tego dinozaura, ponieważ w 1966 roku na terenie stanu w Rocky Hill, podczas budowy Drogi Międzystanowej 91, odkryto ślady dilofozaura bądź blisko spokrewnionego z nim zwierzęcia.

Brodząc w wodzie
Niektóre tropy dilofozaura to odciski samych pazurów. Zdaniem niektórych naukowców może to świadczyć o umiejętności poruszania się w wodzie.

Był megalozaurem
Kiedy w 1942 roku w Arizonie pojawił się zespół naukowców z Muzeum Paleontologii Uniwersytetu Kalifornijskiego, by zbadać skały z okresu permu, doniesiono im o niezwykłym znalezisku Jessego Williamsa. Zespół pod przewodnictwem Samuela P. Wellesa odkopał trzy szkielety, w tym dwa dość dobrze zachowane. Żaden jednak nie miał zachowanej szczytowej części czaszki. Dlatego na początku Samuel Welles omyłkowo nazwał nowego dinozaura Megalosaurus wetherilli. Kiedy jednak w 1964 roku znalazł kolejny szkielet z kompletną czaszką, zrozumiał, że zwierzę nosiło na niej grzebienie, i przeniósł je w 1970 roku do odrębnego rodzaju Dilophosaurus.

Podaj dalej!

KLIKNIJ ABY udostępnić

następny artykuł

Zima w superformie!

Zima ma dużo uroku, a sportowe szaleństwo to jedna z zalet tej pory roku! Jak tu jednak cieszyć się zimową aktywnością, gdy dokuczają nam problemy z gardłem? Sprawdźmy, jak można rozwiązać ten problem.
CZYTAJ

zobacz też:

Odkrywaj z nami

Szantungozaur - encyklopedia dinozaurów

Szantungozaur (po łacinie Shantungosaurus) to olbrzmi roś...
CZYTAJ

Odkrywaj z nami

30 ciekawostek o ptakach

Spośród mnóstwa ciekawostek z życia różnych ptaków, wybra...
CZYTAJ

Odkrywaj z nami

Niedźwiedź polarny

Niedźwiedź polarny to największy lądowy drapieżnik. Jest ...
CZYTAJ

COFNIJ