odkrywaj z nami

Stegozaur - Encyklopedia Dinozaurów

Odkrywaj z nami
Redakcja
Stegozaur jest sporym dinozaurem roślinożernym żyjącym w późnej jurze na terenach współczesnej Ameryki Północnej i Europy. Poruszał się na wszystkich czterech kończynach z głową nisko zwieszoną nad ziemią, a ogonem uniesionym wysoko w powietrze. Łatwo go rozpoznać po charakterystycznych płytach na grzbiecie i długich kolcach na ogonie, które służyły mu do obrony.

Stegozaur w liczbach

155147 milionów lat temu – wtedy żył stegozaur.

Największe okazy mogły mieć nawet 12 metrów długości, czyli tyle, ile ma cysterna do przewozu paliwa. Przeciętny osobnik mierzył jednak 7–9 metrów.

4 metry – do takiej wysokości dorastał, wliczając płyty na grzbiecie. Mierzył więc tyle, ile średniej wielkości latarnia uliczna.

Mógł ważyć maksymalnie 5 ton, czyli tyle, ile dorosły samiec orki.

1 metr – taką długość mógł osiągnąć każdy z czterech kolców na ogonie.

Stegozaur miał na grzbiecie aż 17 płyt. Największe znajdowały się nad biodrami zwierzęcia i miały 60 na 60 centymetrów.

100 gramów – tylko tyle ważył mózg stegozaura. Mózg niemowlęcia waży 350 gramów, ponad trzy razy więcej!

Trzeba załączyć mapkę Ameryki Północnej (zachodnia część) i Europy (Portugalia) – tam odnaleziono skamieniałości

Dino fakty

Znany i lubiany

Stegozaur to jeden z lepiej poznanych dinozaurów. W muzeach na całym świecie znajdują się szczątki ponad 80 osobników.

Zadaszony jaszczur

Nazwa stegosaurus pochodzi od greckich słów stegos – dach i sauros – jaszczur. Nadano ją temu gatunkowi oczywiście z powodu płyt na grzbiecie. Ten roślinożerny dinozaur poruszał się na czterech nogach, choć na początku – z powodu krótszych kończyn przednich – uważano, że było to zwierzę dwunożne. Stegozaur miał łukowato wygięty grzbiet i sztywny, uniesiony ogon. Mała głowa była zwieszona nisko nad ziemią, zapewne po to, by gad nie przegapił smakowitych kąsków.

Zagadkowe płyty

Płyty na grzbiecie stegozaura nieodmiennie fascynują badaczy. Nie były połączone ze szkieletem zwierzęcia, lecz tkwiły w skórze, i były zbudowane ze skostniałych łusek. Naukowcy uważali więc, że leżały one płasko i stanowiły coś w rodzaju pancerza. Dziś wiemy, że sterczały do góry, ale po co? Ich powierzchnia była silnie ukrwiona, możliwe więc, że płyty mogły zmieniać barwę – czyżby ten kolos rumienił się na widok pięknej pani stegozaur? Ale przecież ona też miała płyty…

Groźne kolce

Na samym końcu ogona znajdowały się dwie pary długich kolców. Wbrew opiniom niektórych badaczy nie sterczały one w górę, lecz były ułożone poziomo i skierowane nieco do tyłu. Co do jednego naukowcy są zgodni – zapewne służyły one stegozaurowi do obrony przed drapieżnikami.

Podano do stołu

Stegozaury odżywiały się mchami, paprociami, skrzypami i sagowcami. Nie potrafiły przeżuwać pokarmu, więc aby go rozdrobnić, połykały małe kamienie, tak zwane gastrolity. Podobnie robią współcześnie ptaki i krokodyle.

Różne stegozaury czy różne gatunki?

Stegozaur stanowi idealny przykład problemów, na jakie napotykają paleontolodzy przy ustalaniu gatunków na podstawie niekompletnych szczątków i interpretacji różnic w budowie. Niezwykle trudno bowiem jest rozpoznać, czy skamieliny pochodzą od odrębnych gatunków, czy też od różnych osobników tego samego gatunku. Stegozaury zapewne różniły się między sobą tak, jak różnią się ludzie.

Słowniczek

Zauropody – gigantyczne roślinożerne dinozaury, a zarazem największe zwierzęta lądowe, jakie kiedykolwiek stąpały po Ziemi.

Karzeł wśród olbrzymów

Chociaż nam wydaje się ogromny, stegozaur żył pośród gigantycznych zauropodów i w porównaniu z nimi wydawał się… krasnoludkiem. Długoszyje zauropody były najdłuższymi, najwyższymi i najcięższymi zwierzętami lądowymi w dziejach Ziemi. Prawdopodobnie jedynym cięższym gatunkiem jest płetwal błękitny ważący 190 ton. Poznajmy dwóch gigantów patrzących na stegozaura z góry.

Diplodok

Olbrzymi czworonożny roślinożerca. Osiągał 30 metrów długości, a może więcej. Jego wagę szacuje się na 12–16 ton, ale niektórzy naukowcy uważają, że mogł ważyć nawet 30 ton. Jak wszystkie zauropody, miał potężny tułów, długą szyję oraz malutką głowę. Mózg diplodoka, podobnie jak stegozaura, był malutki, ważył zaledwie pół kilograma! Ogon był biczowaty i długi nawet jak na zauropoda – składał się aż z 80 kręgów, a każdy z nich posiadał podwójne wyrostki kostne. Stąd właśnie wzięła się jego nazwa – łaciński wyraz diplodocus oznacza podwójną belkę. To dość dobrze poznany dinozaur, znaleziono bowiem liczne nieźle zachowane okazy, w tym kompletny szkielet.

Kamarazaur

Nieco mniejszy od diplodoka, osiagał maksymalnie 23 metry długości. Podobnie jak inni olbrzymi roślinożercy, miał puste jamy wewnątrz kręgów, by jak najbardziej zmniejszyć ciężar ciała. Pomimo to ważył około 20 ton, więcej niż trzy słonie! Niektórzy naukowcy sądzą, że mógł ważyć nawet ponad 40 ton. Łopatka karamazaura była wielkości dorosłego człowieka, podtrzymała przecież ogromny ciężar ciała gada. Nazwę dinozaur zawdzięcza właśnie pustym komorom wewnątrz kręgów – camarasaurus znaczy tyle co jamisty jaszczur/jaszczur z jamami. Prawdopodobnie kamarazaury podróżowały w stadach – w północno-wschodnim Wyoming odkryto szczątki trzech gadów, które zginęły w tym samym czasie.

A to ciekawe

Przedstawiciele stegozaurów różnili się między sobą kształtem i liczbą płyt oraz kolców. Byli też tacy, którzy mieli prawie same kolce i nieliczne płyty.

Niezwykła miragaia

Jedną z krewnych stegozaura była miragaia – żyjąca w późnej jurze na terenie współczesnej Europy. Jak wszyscy typowi przedstawiciele rodziny, miała na grzbiecie kostne tarcze, a na ogonie groźne kolce. Od krewnych odróżniała ją długa szyja, która składała się co najmniej z 17 kręgów! To więcej nawet niż u długoszyich zauropodów. Jak widać, dinozaury nie przywiązywały wagi do długości szyi, inaczej niż ssaki, które wszystkie – nawet żyrafa – mają tyle samo kręgów szyjnych, czyli 7.

Miłosne tarapaty

Starania o potomstwo dla dinozaurów z płytami na grzbiecie czy ostrymi kolcami zapewne nie były prostą sprawą. Naukowcy nadal głowią się nad tym, w jaki sposób te zwierzęta się rozmnażały, aby nie zrobić sobie krzywdy.

Międzykontynentalne mosty

Ziemia ciągle się zmienia. Nie tylko rosnące na niej rośliny i zamieszkujące ją zwierzęta, ale także jej powierzchnia. Ruchy kontynentów kształtują naszą planetę. Tam, gdzie się rozchodzą, powstaje morze, a gdzie się zderzają – góry. Wędrówka kontynentów w jurze sprawiła, że 145 milionów lat temu Waszyngton leżał w pobliżu… Hiszpanii i Portugalii. Poziom morza podnosił się i opadał, tworząc naturalne mosty między Europą a Ameryką, przez które wędrowały zwierzęta. Dowodem na to są szczątki takich samych gatunków – między innymi stegozaurów i allozaurów – odnajdywane zarówno w Ameryce, jak i w południowej Europie.

Las paproci

W okresie jurajskim klimat był ciepły na wszystkich lądach, między innymi dlatego, że leżały dość daleko od biegunów. Zachodnią część Ameryki porastały olbrzymie zarośla paproci. Nie były to jednak rośliny, jakie znamy dzisiaj, ale olbrzymie paprocie drzewiaste – które miały pień i dorastały do 10 metrów wysokości. Paprocie drzewiaste rosną też współcześnie, największe występują na Nowej Zelandii.

List ze stegozaurem

Kilka krajów wyemitowało znaczki z wizerunkiem stegozaura, między innymi USA i Kuba. Poczta Polska również wypuściła w 1965 roku znaczek pocztowy o nominale 90 groszy w serii „Zwierzęta prehistoryczne”. Pozostawał on w obiegu do końca 1994 roku.

Maskotka Kolorado

Stegozaur jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dinozaurów, nic więc dziwnego, że często przedstawiano go w filmie czy książce. Wystąpił w kilku częściach „Jurassic Park”. W „Jurassic World” stado tych dinozaurów jest jedną z atrakcji podczas przejażdżki żyrosferą. W 1982 roku stegozaura wybrano na dinozaura stanu Kolorado.

Nauka na tropie

Ptasi móżdżek

Współczesne metody badawcze umożliwiają prześwietlenie, a tym samym obejrzenie wnętrza skamieniałej czaszki bez jej rozbijania. Niewielka i wąska czaszka stegozaura mieściła mózg wielkości jabłka. Tak maleńki mózg nie pozostawia cienia wątpliwości – dinozaur najprawdopodobniej nie grzeszył inteligencją. Wielu badaczy zastanawiało się jednak, w jaki sposób tak niewielki mózg mógł sterować ogromnym ciałem.

Drugi mózg?

Wkrótce po odkryciu stegozaura amerykański paleontolog Othiel Charles Marsh zauważył szeroką, pustą przestrzeń, przez którą przebiegał rdzeń kręgowy w okolicy biodra gada. Była ona w stanie pomieścić narząd dwudziestokrotnie większy od mózgu zwierzęcia. Naukowcy wpadli więc na pomysł, że stegozaury dysponowały drugim, pomocniczym mózgiem – który odpowiadał za kontrolę tylnej części ciała – i że opinia o ich małej inteligencji jest błędna. Sądzono, że drugi mózg odgrywał szczególną rolę w momencie, gdy dinozaurowi zagrażało niebezpieczeństwo ze strony drapieżnika.

Nierozwiązana zagadka

Przeciwnicy tej teorii uważają jednak, że pusta komora mieściła jedynie duży splot nerwów przekazujący impulsy do i z tylnych nóg albo też skupisko tkanki odżywiającej układ nerwowy – podobną strukturę spotyka się współczesnie u ptaków. Dyskusja rozgorzała na nowo, kiedy podobną przestrzeń znaleziono u zauroposejdona. Naukowcom do dzisiaj nie udało się ustalić, do czego służyła komora, i rozwiązać zagadki inteligencji stegozaurów.

Więcej w kolekcji Świat Dinozaurów!

Okładka Świata Dinozaurów

Podaj dalej!

KLIKNIJ ABY udostępnić

następny artykuł

Baktrian - dwugarbny wielbłąd

Jest dużym ssakiem roślinożernym i posiadaczem dwóch wielkich garbów. Bardzo dobrze znosi trudne warunki klimatyczne, nikt nie jest lepiej od niego przystosowany do upałów i suszy. Mieszka w Azji Środkowej. A jego dom to tamtejsze stepy, pustynie i tereny górskie. Na wędrówce po nich upływa mu całe życie.
CZYTAJ

zobacz też:

Odkrywaj z nami

Żyrafa - cętkowana olbrzymka

Najwyższe zwierzę na świecie. Dzięki długiej szyi i rosły...
CZYTAJ

Odkrywaj z nami

Pteranodon - Encyklopedia Dinozaurów

Należy do pterozaurów, czyli gadów latających. Żył w późn...
CZYTAJ

Odkrywaj z nami

Orzeł przedni - skrzydlaty drapieżnik

To wielki ptak drapieżny, jeden z najszybszych i najsilni...
CZYTAJ

COFNIJ